Μοναξιά και δημιουργική μοναχικότητα

Εικόνα άρθρου

Μέσα σε μια εποχή όπου η υγεία δοκιμάζεται πολύπλευρα, ερχόμαστε αντιμέτωποι όχι μόνο με την πανδημία του Covid-19, αλλά και με αυτή της μοναξιάς και της απομόνωσης. Οι συνθήκες μοιάζουν πρωτόγνωρες, απαιτητικές και ψυχικά «θορυβώδεις», καθώς η σταθερή αποσταστιοποίηση των ανθρώπων δημιουργεί πολλές αντικοινωνικές συνήθειες που αποσταθεροποιούν τα ανθρώπινα όντα.

Μιλώντας για τη μοναξιά, στο μυαλό μας έρχονται δύο εκδοχές της. Η επώδυνη μοναξιά και η δημιουργική μοναχικότητα. Η πρώτη συνοδεύεται από αισθήματα απογοήτευσης, ανικανότητας και έλλειψης δεξιοτήτων των ανθρώπων να βγουν από τη μοναχική τους κατάσταση, όπου κυριαρχεί η θλίψη και τα δυσάρεστα συναισθήματα. Στη δεύτερη, δηλαδή στη δημιουργική μοναχικότητα, πολλοί άνθρωποι βρίσκουν μια δυνατότητα, μια ελευθερία, μια φωτεινή στιγμή εδραίωσης του εαυτού και του κόσμου τους. Οι άνθρωποι την επιλέγουν καθώς μέσα σε αυτή αισθάνονται να επαναπροσδιορίζονται και να παράγουν πολύτιμο έργο.

Έχει πραγματοποιηθεί αρκετή έρευνα στο να προσδιοριστεί ο ορισμός της μοναξιάς, τα είδη της και να περιγραφεί από τους ανθρώπους ως εμπειρία σε διαφορετικές ηλικίες, συνθήκες και πολιτισμούς. Η μοναξιά είναι μια υποκειμενική εμπειρία που δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί ως όρος και ως γλωσσική έκφραση διαθέτει ελάχιστα συνώνυμα. Ο κάθε άνθρωπος βιώνει πολύ διαφορετικά την αίσθηση του να είναι μόνος, ανάλογα με τα συναισθήματα που φέρει η κατάστασή του, με τη χρονική διάρκεια της μοναξιάς, με το αν είναι μια επιλογή ή όχι (Lake 2000).

Κάθε άνθρωπος εξαρτάται από τους άλλους ανθρώπους, όχι μόνο για να επιβιώνει αλλά για να μοιράζεται τη χαρά και τον πόνο του. Ωστόσο κάποιοι άλλοι νιώθουν πως μέσα από τη συνθήκη του να μένουν μόνοι, δωρίζουν στον εαυτό τους έναν πολύτιμό χρόνο δημιουργίας και ψυχικής ανύψωσης. Η μοναξιά έτσι βιώνεται ως η απόλυτη δημιουργική εμπειρία, όπου οι άνθρωποι προστατεύονται από το «οδυνηρό» μοναχικό βίωμα λόγω της στενής σχέσης με τον εαυτό τους (Lake, 2000). Οι ίδιοι επιδιώκουν με διάφορους τρόπους να μένουν μόνοι, επαναπροσδιορίζοντας έτσι το είναι τους, ανακαλύπτουν κρυμμένες τους πτυχές και γεφυρώνουν τον εσωτερικό με τον εξωτερικό τους κόσμο, μέσα σε μια δημιουργική «απομόνωση».

Ο Wildman (1998) μιλά για τη θεραπευτική δύναμη της μοναξιάς και τα οφέλη της στη ζωή των ανθρώπων. «Η αντιμετώπισή της επιτρέπει στον άνθρωπο να προσεγγίζει μια δυναμική ανησυχία στη ζωή. Μπορούμε μέσα από αυτή, να μεταμορφωνόμαστε σε ευγενικούς ηγέτες, ταπεινούς ακροατές, σπουδαίους εξερευνητές, αληθινούς συντρόφους, ελεύθερους περιπλανώμενους και να θρηνούμε περισσότερο» (Lake 2000).

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα καλλιτεχνών και στοχαστών που επέλεξαν να ζουν σε μια απέραντη μοναξιά, ώστε να μπορούν έτσι να δημιουργούν. Υπάρχουν πολλοί που νιώθουν χρέος προς τον εαυτό τους να μένουν μόνοι!

Παράδειγμα αποτελεί η φιγούρα του Νίκου Καζαντζάκη, όπως περιγράφεται στο βιβλίο του Στεφανάκη (1997)*. Τον Καζαντζάκη τον γοήτευε η αίσθηση της μοναξιάς, το μυστήριο που ενέχει η μοναχική δημιουργία. Ο ίδιος έζησε τη μοναχικότητα ως μια ελεύθερη πράξη. Ήταν παραδομένος σε μια αθεράπευτη συνήθεια, αυτή της δημιουργίας, μέσα από τα αληθινά και επώδυνα στοιχεία της ζωής και του ψυχισμού του. Θυμωμένος με τη ζωή και το θάνατο, μέσα από το έργο της γραφής του, παρέμενε απόλυτα αληθινός μέσα στη μοναχικότητά του, τόσο ωμός με την αλήθεια και τους φόβους του. «Όσες φορές εγκατέλειψε τη μοναξιά, η φύση του τον πρόδωσε*». Ο μόνος τρόπος να συνεργαστεί με το σύνολο ήταν να εκτελεί το συγγραφικό του έργο. Σύμφωνα με τον συγγραφέα του αναφερόμενου βιβλίου, ο Νίκος Καζαντζάκης, «εκπλήρωσε το ύψιστο ανθρώπινο χρέος να φτιάχνει κανείς από την ύλη πνεύμα» (Στεφανάκης, 1997).

Άλλο παράδειγμα σημαντικού στοχαστή αφορά τον Λίχτενμπεργκ, στο δοκίμιο της Κορρέ: «Μια περιδιάβαση στους αφορισμούς του Λίχτενμπεργκ». Διαβάζοντας κανείς την περιγραφή που γίνεται, ο ίδιος εντάσσει τη μοναχικότητα μέσα σε ένα ψυχικό πλούτο, σε μια συνάντηση με την αυθεντικότητα, εκεί όπου δεν σταματάς να ανακουφίζεις τις ανάγκες σου, να εκτυλίσσεις τον εαυτό σου, «…αφήνεται κανείς μέσα σε μια ελευθεριότητα όπου δεν θα αποτολμούσε να εκφράσει ενώπιον άλλου και που δίχως ένα αίσθημα εξάντλησης εκφράζει ενώπιον του εαυτού του… Εκεί συναντάται κανείς με το εξαίσιο και δημιουργικό θάρρος... εκεί που το εντελές παν και το εντελές τίποτα συναντιούνται».

Κλείνοντας, η δημιουργική μοναχικότητα είναι μια ιδιαίτερη διεργασία η οποία συνδέεται συχνά με συγκεκριμένες ποιότητες, όπως: η στενή σχέση με τον εαυτό και η ετοιμότητα να συναντηθεί κανείς με τα ενδόμυχα στοιχεία του ψυχισμού του. Απαιτεί το θάρρος να εκθέτει κανείς την πλευρά εκείνη του εαυτού του που του διαφεύγει. Όπως αναφέρεται στο Lake (2000), σύμφωνα με τον Maslow (1960), οι υπαρξιστές στοχαστές τονίζουν την απόλυτη μοναξιά του ατόμου ως χρήσιμη υπενθύμιση για να επεξεργαστούμε έννοιες επιλογής, αυτο-δημιουργίας και ταυτότητας. Επίσης στην ίδια έρευνα αναφέρεται σύμφωνα με τον Natale, (1986), όλα τα άτομα είναι εντελώς και για πάντα μόνα, αλλά δεν είναι ενήμερα πάντα γι' αυτό.

Μέσα στη μοναξιά βρίσκει χώρο η δημιουργία να αναπνέει, καθώς οι άνθρωποι την αξιοποιούν για να συναντηθούν με τη σκοτεινή και τη φωτεινή πλευρά της ύπαρξης τους. Όλα τα παραπάνω δεν είναι προτροπή σε μια εσωτερική βύθιση και θλίψη που αποτρέπει τη συνάντηση με τους άλλους, αλλά μια ελπίδα για να χωρά το αναγκαίο πένθος που απαιτεί η διεργασία και η αξιοποίηση της ζωής και των αλλαγών που φέρει.

*Στεφανάκης Σ.Γ. (1997), Αναφορά στον Καζαντζάκη.

 

Πρώτη δημοσίευση άρθρου στα Ψυχο-γραφήματα.

 

Βιβλιογραφία:

  • Lake, T., M., (2000). Descriptions of the difference between painful loneliness and comfortable aloneness. MSc thesis, University of South Africa. Ανακτήθηκε από εδώ.
  • Στεφανάκης, Γ. Ε. (1997). Αναφορά στον Καζαντζάκη. Αθήνα. Εκδόσεις Καστανιώτη.
  • Κορρέ, Α., (2020). Μια περιδιάβαση στους αφορισμούς του Λίχτενμπεργκ. Ανακτήθηκε από εδώ.

 

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

  • Stallard, M., L., & Stallard K., P., (2020). Covid-19 Is Coinciding With a Loneliness Epidemic. Government executive. Ανακτήθηκε από εδώ.

 

– Μαντζάνα Φωτεινή Ψυχολόγος BSc, MSc

Πάτρα

Έλληνος Στρατιώτου 71-73, Πάτρα 264 41

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.


© 2021 Copyright